(Với các giải Ultra Trail xuất phát lúc 18h)
Ở các giải ultra trail xuất phát lúc 18h, rất nhiều vận động viên có xu hướng lập nhóm đi chung trong đêm đầu. Lý do thường được đưa ra là: đỡ sợ, tinh thần tốt hơn, có người nói chuyện cho tỉnh. Đây là một lợi thế về mặt tâm lý.
Tuy nhiên, trong ultra trail, lợi thế tâm lý không đồng nghĩa với lợi thế sinh lý. Thực tế, đi chung trong đêm thường khiến runner mất kiểm soát cơ thể sớm hơn, từ đó làm tăng nguy cơ tụt năng lượng, sai nhịp thi đấu và gặp sự cố khi trời sáng.
1. “False freshness” – Khi cảm giác khỏe không phản ánh đúng thực tế sinh lý
Trong 3–5 giờ đầu sau khi xuất phát:
- Glycogen cơ vẫn dồi dào.
- Adrenaline và dopamine tăng cao.
- Cảm giác mệt bị che phủ.
Sinh lý học vận động gọi hiện tượng này là “False freshness” – cảm giác khỏe giả.
Các nghiên cứu về ultra-endurance (Noakes, 2012; Millet et al., 2011) cho thấy:
- Tiêu hao vượt kế hoạch trong giai đoạn đầu làm giảm rõ rệt khả năng duy trì vận động sau 10–15 giờ.
- Việc “chạy chậm lại sau đó” không thể bù hoàn toàn phần năng lượng đã tiêu sai.
Khi đi nhóm, “False freshness” càng dễ bị khuếch đại vì:
- Pace vô thức bị kéo theo tập thể.
- Quyết định dựa trên nhịp nhóm thay vì tín hiệu cơ thể.
- 👉 Lợi thế tâm lý ban đầu đổi lại bằng cái giá sinh lý về sau.
2. Chia tải chú ý: Tinh thần dễ chịu nhưng kiểm soát cơ thể kém hơn
Đi chung trong đêm giúp runner đỡ sợ, có cảm giác an toàn và tinh thần thoải mái hơn. Nhưng về mặt thần kinh học, điều này khiến não không còn tập trung hoàn toàn vào cơ thể.
| Khi đi một mình, runner chú ý vào: | Khi đi chung, não phải xử lý thêm: |
| Nhịp thở, bước chân | Đỡ sợ, cảm giác an toàn |
| Cảm giác cơ – khớp | Giao tiếp, theo nhịp của nhóm |
| Dấu hiệu đói, lạnh, mất nước | Trạng thái Divided attention (chia tải chú ý) |
Nghiên cứu thần kinh học vận động (Woollacott & Shumway-Cook, 2002; Beurskens & Bock, 2012) chỉ ra:
- Chia tải chú ý làm giảm độ chính xác vận động.
- Phản xạ với địa hình xấu chậm hơn.
- Nguy cơ vấp, trượt, sai bước tăng rõ rệt.
📌 Tinh thần có thể tốt hơn, nhưng khả năng kiểm soát cơ thể lại kém hơn – đặc biệt trong điều kiện ban đêm và thiếu ngủ.
3. Nhịp sinh học ban đêm: Lợi thế tâm lý không thể đồng bộ sinh lý
Sau khoảng 22h:
- Melatonin tăng.
- Nhiệt độ lõi cơ thể giảm.
- Phản xạ thần kinh chậm lại.
Nghiên cứu về Circadian rhythm (Reilly & Waterhouse, 2009) cho thấy: Hiệu suất vận động ban đêm dao động rất lớn giữa các cá nhân. Có người vẫn tỉnh táo đến 2–3h sáng, nhưng có người suy giảm rõ rệt chỉ sau nửa đêm.
Khi đi nhóm:
- Người còn tỉnh vô tình giữ nhịp.
- Người yếu hơn bị kéo khỏi vùng an toàn sinh lý.
- Hoặc cả nhóm rơi vào pace “lo lửng” – không hồi phục, không hiệu quả.
📌 Sinh lý không thích nghi theo tập thể, dù tinh thần có vẻ đồng đều.
4. Dinh dưỡng ban đêm: Cái giá sinh lý trả chậm nhưng trả đủ
- Đặc điểm ban đêm: Hệ tiêu hóa hoạt động chậm, cảm giác đói – khát kém rõ ràng. Việc nạp năng lượng cần chủ động và cá nhân hóa.
- Nghiên cứu về dinh dưỡng ultra trail (Costa et al., 2016): Thiếu hụt năng lượng chỉ 30–45 phút trong đêm → hiệu suất sáng hôm sau giảm mạnh. Việc nạp bù sau đó không thể phục hồi hoàn toàn.
Đi nhóm khiến runner:
- Ngại dừng ăn uống.
- Ăn theo nhịp người khác.
- Bỏ qua tín hiệu cá nhân.
- 👉 Lợi thế tâm lý ngắn hạn đổi lại bằng mất cân bằng sinh lý dài hạn.
5. Thực tế đường đua: Lợi thế tâm lý tan khi trời sáng
Quan sát ở nhiều giải ultra xuất phát buổi chiều tối, các nhóm thường đi chung 6–8 giờ đầu. Tuy nhiên, khi trời sáng:
- Người gãy cơ, người run lạnh.
- Người buồn nôn, không ăn được.
- Nhóm tan ra, nhưng cái giá sinh lý của đêm đầu thì không tan.
6. Ultra trail: Cuộc chiến sinh lý mang tính cá nhân
Ultra trail không phải là cuộc chơi đồng đội. Không ai có thể:
- Thở thay bạn.
- Ăn thay bạn.
- Giữ nhiệt thay bạn.
- Trả giá thay bạn.
Lợi thế tâm lý có thể đến từ người khác, nhưng khả năng về đích phụ thuộc hoàn toàn vào kiểm soát sinh lý cá nhân.
Kết luận
Với các giải ultra trail xuất phát lúc 18h:
- Đi chung trong đêm mang lại lợi thế tâm lý ngắn hạn nhưng thường đi kèm cái giá sinh lý dài hạn.
- Cái giá đó thường chỉ lộ ra khi trời sáng.
- Ultra trail không thắng bằng cảm giác an tâm, mà thắng bằng khả năng tự kiểm soát khi không còn ai để bám theo.
👉 Đi một mình – đi chậm hơn cảm giác – kiểm soát tuyệt đối cơ thể.
